Kontrola szczelności i F-gaz 2024/573: obowiązki właściciela chłodni i klimatyzacji
W skrócie
Kontrolę szczelności musi zapewnić operator, czyli właściciel albo użytkownik urządzenia z co najmniej 5 tonami ekwiwalentu CO₂ fluorowanych gazów. Przy 5-50 t kontrola jest co 12 miesięcy, przy 50-500 t co 6 miesięcy, a od 500 t co 3 miesiące. System wykrywania wycieków wydłuża te terminy dwukrotnie. Wyniki wpisuje do CRO certyfikowany technik.
Rozporządzenie (UE) 2024/573 w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych, zwane rozporządzeniem F-gaz, obowiązuje od marca 2024 roku. Dla właściciela chłodni, mroźni czy instalacji klimatyzacji najważniejsze są w nim trzy sprawy: kontrole szczelności, dokumentacja i zakazy serwisowe dla starszych czynników. Poniżej opisujemy je po kolei, z numerami artykułów.
1. Kto odpowiada za kontrole szczelności
Obowiązek ciąży na operatorze, czyli osobie albo firmie, która faktycznie kontroluje działanie urządzenia. Zwykle jest to właściciel sklepu, zakładu czy magazynu, a nie firma serwisowa. Operator musi zapewnić, żeby kontrola odbyła się w terminie, a wykonać ją może tylko osoba z certyfikatem F-gaz (art. 5 ust. 1 i 3).
Kontrolom podlegają stacjonarne urządzenia chłodnicze, klimatyzacyjne, pompy ciepła, urządzenia ochrony przeciwpożarowej, organiczne obiegi Rankine’a i rozdzielnice elektryczne, a także agregaty chłodnicze samochodów i przyczep chłodni (art. 5 ust. 2 i 3).
2. Jak policzyć, czy urządzenie podlega kontroli
Liczy się ekwiwalent CO₂, czyli masa czynnika w urządzeniu pomnożona przez jego GWP. Próg to 5 ton ekwiwalentu CO₂. Przy czynnikach z sekcji 1 załącznika II próg wynosi 1 kg. Przykłady:
| Czynnik | GWP | Kontrola od | Przykład: 15 kg czynnika |
|---|---|---|---|
| R404A | 3922 | 1,3 kg | 58,8 t, kontrola co 6 miesięcy |
| R410A | 2088 | 2,4 kg | 31,3 t, kontrola co 12 miesięcy |
| R134a | 1430 | 3,5 kg | 21,5 t, kontrola co 12 miesięcy |
| R448A | 1387 | 3,6 kg | 20,8 t, kontrola co 12 miesięcy |
| R32 | 675 | 7,4 kg | 10,1 t, kontrola co 12 miesięcy |
| R290 (propan), R744 (CO₂) | naturalne | nie podlegają | brak kontroli z rozporządzenia F-gaz |
Wyjątki (art. 5 ust. 1): urządzenia hermetycznie zamknięte i tak oznakowane nie podlegają kontroli, jeśli zawierają mniej niż 10 ton ekwiwalentu CO₂. W budynkach mieszkalnych hermetyczne urządzenia z mniej niż 3 kg czynnika są zwolnione bez względu na ekwiwalent. Domowy klimatyzator split z R32 ma zwykle poniżej 2 kg czynnika, więc obowiązkowych kontroli nie wymaga.
3. Jak często robić kontrolę szczelności
| Ilość czynnika | Bez systemu wykrywania wycieków | Z systemem wykrywania wycieków |
|---|---|---|
| od 5 do 50 t ekwiwalentu CO₂ | co najmniej raz na 12 miesięcy | co najmniej raz na 24 miesiące |
| od 50 do 500 t ekwiwalentu CO₂ | co najmniej raz na 6 miesięcy | co najmniej raz na 12 miesięcy |
| od 500 t ekwiwalentu CO₂ | co najmniej raz na 3 miesiące | co najmniej raz na 6 miesięcy |
Urządzenia z co najmniej 500 tonami ekwiwalentu CO₂ muszą mieć system wykrywania wycieków, który alarmuje operatora albo firmę serwisową. Sam system trzeba sprawdzać co najmniej raz na 12 miesięcy (art. 6).
4. Co po wykryciu wycieku
Wyciek trzeba naprawić bez zbędnej zwłoki. Po naprawie urządzenie musi ponownie sprawdzić certyfikowany technik: najwcześniej po 24 godzinach pracy, ale nie później niż w ciągu miesiąca, żeby potwierdzić, że naprawa była skuteczna (art. 4 ust. 5).
5. Dokumentacja i Centralny Rejestr Operatorów
Dla każdego urządzenia objętego kontrolami operator prowadzi dokumentację: ilość i rodzaj czynnika, uzupełnienia, odzysk, dane firmy i technika, daty i wyniki kontroli oraz naprawy (art. 7). W Polsce dokumentację prowadzi się w Centralnym Rejestrze Operatorów (CRO):
- operator zakłada kartę urządzenia w ciągu 15 dni roboczych od dostarczenia urządzenia na miejsce pracy,
- technik z certyfikatem wpisuje każdą czynność, np. kontrolę szczelności czy naprawę, w ciągu 15 dni roboczych od jej zakończenia,
- za założenie karty odpowiada operator, nie firma serwisowa.
W ColdBack dokumenty do CRO przekazujemy po każdym montażu, a przy umowie serwisowej pilnujemy terminów kontroli za klienta.
6. Zakazy serwisowe: co z chłodnią na R404A
Rozporządzenie ogranicza czynniki, którymi wolno serwisować istniejące urządzenia (art. 13):
- od 1 stycznia 2025: do serwisowania urządzeń chłodniczych nie wolno używać nowych czynników o GWP 2500 i wyższym, np. R404A i R507A. Do 1 stycznia 2030 dozwolone są czynniki regenerowane albo z odzysku,
- od 1 stycznia 2026: ten sam zakaz obejmuje urządzenia klimatyzacyjne i pompy ciepła, z wyjątkiem czynników regenerowanych i z odzysku do 1 stycznia 2032,
- od 1 stycznia 2032: stacjonarnych urządzeń chłodniczych, z wyjątkiem chillerów, nie wolno serwisować czynnikami o GWP 750 i wyższym, np. R134a i R448A, poza wyjątkami dla czynników regenerowanych i z odzysku.
Zakazy nie każą wyłączać działających urządzeń. Z czasem utrudniają jednak naprawy, bo czynnika z odzysku jest coraz mniej. Przy starszej chłodni na R404A warto zaplanować modernizację układu chłodniczego albo przejście na czynnik o niższym GWP. Pełną tabelę czynników opisujemy w artykule Czynniki chłodnicze 2027.
7. Kto może wykonać kontrolę
Kontrolę szczelności stacjonarnych urządzeń chłodniczych i klimatyzacyjnych wykonuje osoba z osobowym certyfikatem F-gaz (art. 5 ust. 3, art. 10), a firma musi mieć certyfikat dla przedsiębiorców wydany przez UDT. Jak to sprawdzić, opisujemy w artykule Certyfikat F-gaz: jak sprawdzić firmę i technika. Kontrole w stałych terminach są częścią naszego serwisu chłodniczego.
Najczęstsze pytania
Czy domowa klimatyzacja wymaga kontroli szczelności?
Zwykle nie. Domowy split z R32 ma mniej niż 2 kg czynnika, czyli mniej niż 1,4 t ekwiwalentu CO₂, a obowiązkowe kontrole zaczynają się od 5 t. Przegląd raz w roku warto robić dla wydajności i higieny urządzenia.
Jak często kontrola szczelności chłodni z R404A?
Zależy od ilości czynnika. Przy 15 kg R404A urządzenie zawiera 58,8 t ekwiwalentu CO₂, więc kontrola jest co 6 miesięcy, a z systemem wykrywania wycieków co 12 miesięcy. Przy 5 kg (19,6 t) wystarcza kontrola co 12 miesięcy.
Co to jest karta urządzenia w CRO?
To elektroniczna dokumentacja urządzenia w Centralnym Rejestrze Operatorów. Operator zakłada ją w ciągu 15 dni roboczych od dostarczenia urządzenia, a technik z certyfikatem wpisuje do niej kontrole, naprawy i uzupełnienia czynnika.
Czy urządzenia na CO₂ albo propan podlegają kontrolom F-gaz?
Nie. CO₂ (R744) i propan (R290) to czynniki naturalne, nie fluorowane gazy cieplarniane, więc nie obejmują ich kontrole szczelności ani karty w CRO z rozporządzenia F-gaz. Nadal potrzebują przeglądów technicznych.
Czy mogę dalej używać chłodni na R404A?
Tak, przepisy nie każą wyłączać działających urządzeń. Od 2025 roku do serwisu wolno jednak używać tylko czynnika regenerowanego albo z odzysku, i to do końca 2029 roku. Warto zaplanować modernizację, zanim poważna awaria wymusi ją w pośpiechu.