Czynniki chłodnicze 2027: R32, R290, CO₂, tabela GWP i co zakazuje F-gaz

Nowe rozporządzenie w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych, (UE) 2024/573, obowiązuje od marca 2024 roku i zastąpiło wcześniejsze przepisy z 2014 roku. Wprowadza kolejne zakazy aż do 2035 roku. Poniżej zebraliśmy to, co dotyczy chłodnictwa i klimatyzacji: który czynnik ile „waży” dla klimatu, co zmienia się od 2027 roku i co to oznacza dla właścicieli chłodni oraz osób, które planują klimatyzację.

Zakazy z rozporządzenia dotyczą wprowadzania nowych urządzeń na rynek i serwisowania. Urządzenia, które już pracują, można dalej użytkować. Nie trzeba ich wymieniać tylko dlatego, że mają czynnik objęty zakazem.

1. Co to jest GWP i ekwiwalent CO₂

GWP (potencjał tworzenia efektu cieplarnianego) mówi, ile razy silniej od dwutlenku węgla dany gaz ogrzewa klimat w ciągu 100 lat. R404A ma GWP 3922, czyli 1 kg tego czynnika w atmosferze działa jak prawie 4 tony CO₂. Rozporządzenie podaje wartości GWP według czwartego raportu IPCC (AR4) i tych wartości używa się w obliczeniach.

Ekwiwalent CO₂ to masa czynnika w urządzeniu pomnożona przez GWP. Od niego zależy, jak często trzeba sprawdzać szczelność. Przykład: chłodnia z 15 kg R404A to 58,8 tony ekwiwalentu CO₂. Ta sama chłodnia po przejściu na R448A (GWP 1387) to 20,8 tony, a na CO₂ nie podlega kontrolom z rozporządzenia F-gaz wcale.

2. Tabela GWP najpopularniejszych czynników

GWP propanu i amoniaku podajemy według załącznika VI rozporządzenia. W wielu katalogach propan ma GWP 3, co w praktyce niczego nie zmienia.

3. Co się zmienia 1 stycznia 2027

Od tego dnia nie wolno wprowadzać na rynek:

• pomp ciepła split powietrze-woda do 12 kW z czynnikiem fluorowanym o GWP 150 lub wyższym, czyli na przykład na R32 lub R410A,
• klimatyzatorów i pomp ciepła typu monoblok i innych urządzeń samodzielnych do 12 kW z czynnikiem o GWP 150 lub wyższym,
• monobloków o mocy od 12 do 50 kW z czynnikiem o GWP 150 lub wyższym,
• agregatów wody lodowej (chillerów) do 12 kW z czynnikiem o GWP 150 lub wyższym, a powyżej 12 kW z czynnikiem o GWP 750 lub wyższym.

Gdy przepisy bezpieczeństwa w danym miejscu nie pozwalają użyć czynnika o niskim GWP, rozporządzenie dopuszcza wyjątek. Dla monobloków górną granicą jest wtedy GWP 750.

Czego zakaz z 2027 roku nie obejmuje: zwykłych klimatyzatorów split powietrze-powietrze do 12 kW, czyli najpopularniejszej klimatyzacji w mieszkaniach i biurach. Dla nich próg GWP 150 wchodzi dopiero 1 stycznia 2029 roku.

4. Kalendarz zakazów F-gaz w chłodnictwie i klimatyzacji

Większość zakazów ma wyjątek dla miejsc, w których przepisy bezpieczeństwa nie pozwalają zastosować czynnika o niższym GWP, na przykład ze względu na łatwopalność propanu w małym pomieszczeniu.

5. Co to oznacza dla właściciela chłodni

• Instalacja na R404A lub R507A: może pracować, ale do dolewania został tylko czynnik regenerowany lub z odzysku, i to do końca 2029 roku. Każdy wyciek jest coraz droższy, a od 2030 roku nie będzie legalnego czynnika do uzupełnienia. To dobry moment, żeby zaplanować modernizację układu: przejście na R448A lub R449A albo nową instalację na CO₂.
• Instalacja na R448A, R449A lub R134a: może być serwisowana nowym czynnikiem do końca 2031 roku, potem czynnikiem regenerowanym lub z odzysku.
• Nowa chłodnia: monobloki muszą już mieć czynnik o GWP poniżej 150, najczęściej R290. Układy dzielone z R448A można montować do końca 2029 roku, ale przy agregacie, który ma pracować 15 lat, rozsądniej od razu wybrać czynnik bez terminu ważności: propan w małych układach, CO₂ w sklepach i magazynach.

Jak dobrać moc agregatu do nowej komory, opisujemy w poradniku Jak dobrać agregat chłodniczy do chłodni.

6. Co to oznacza przy klimatyzacji domu i biura

• Klimatyzator split na R32 można kupić i zamontować do końca 2028 roku, a potem normalnie serwisować. R32 ma GWP 675, więc nie obejmują go zakazy serwisowe dla czynników o GWP 2500 i więcej.
• Od 2029 roku nowe klimatyzatory split do 12 kW muszą mieć czynnik o GWP poniżej 150, w praktyce najczęściej propan R290. Producenci już wprowadzają takie modele.
• Pompy ciepła powietrze-woda: od 2027 roku nowe urządzenia split do 12 kW nie mogą mieć R32. Na rynku dominują monobloki na R290.
• Klimatyzator na R410A, który już wisi na ścianie, może dalej pracować i być serwisowany.

Jeśli planujesz klimatyzację, zobacz montaż klimatyzacji w Warszawie i serwis klimatyzacji.

7. Obowiązki właściciela: kontrola szczelności i CRO

Urządzenie z czynnikiem fluorowanym w ilości co najmniej 5 ton ekwiwalentu CO₂ trzeba regularnie sprawdzać pod kątem szczelności. Częstotliwość zależy od ilości czynnika:

Przy 500 tonach ekwiwalentu CO₂ i więcej system wykrywania wycieków jest obowiązkowy. Urządzenia hermetycznie zamknięte i tak oznaczone są zwolnione z kontroli, jeśli zawierają mniej niż 10 ton ekwiwalentu CO₂.

W Polsce kontrole i prace przy urządzeniu odnotowuje się w karcie urządzenia w Centralnym Rejestrze Operatorów (CRO). Prace przy instalacjach z czynnikami fluorowanymi mogą wykonywać tylko osoby i firmy z certyfikatem F-gaz. ColdBack ma oba certyfikaty i prowadzi wpisy w CRO dla swoich klientów w ramach serwisu chłodniczego.